Fyrir rúmlega þremur árum ákvað ég að ég ætti að lesa 100 bestu skáldsögur sem skrifaðar hefðu verið undanfarin 300 ár. Til þess að vera viðræðuhæfur ef ég hitti einhvern menningarfrömuð sem talaði kannski um bækur rússnesku meistarana sem allir ættu að hafa lesið eins og Gagn og gaman. Ég þyrfti ekki að hvá ef einhver talaði um Stefan Zweig eða Steinbeck.
Ég þurfti lista sem ég byrjaði á sjálfur og komst upp í 27 bækur. Ég þurfti greinilega hjálp. Ég byrjaði á því að gúgla, en sá fljótt að ég myndi stytta mér leið með því að leita ásjár vina á FB. Sem og ég gerði. Listinn óx upp í 65 bækur. Vissulega ekki 100, en einhvers staðar verður maður að byrja.
| 18. öld | 19. öld | 20. öld | Alls | |
| Bandarískar | 2 | 6 | 8 | |
| Enskar | 2 | 4 | 2 | 8 |
| Franskar | 1 | 1 | 1 | 3 |
| Írsk | 1 | 1 | ||
| Norsk | 1 | 1 | ||
| Rússneskar | 4 | 1 | 5 | |
| Tékknesk | 1 | 1 | ||
| Alls | 3 | 12 | 12 | 27 |
Aðstoð netverja var myndarleg. Ég fékk yfir 400 athugasemdir við færsluna með uppástungum um meira en 300 bækur. Margar féllu ekki undir mína skilgreiningu um skáldsögur skrifaðar eftir 1700 af látnum höfundum. Úr þessum tillögum vann ég og listinn varð fjölbreytilegri.
| 14. öld | 18. öld | 19. öld | 20. öld | Alls | |
| Austurrísk | 1 | 1 | |||
| Bandarísk | 4 | 14 | 18 | ||
| Dönsk | 1 | 1 | |||
| Ensk | 3 | 5 | 7 | 15 | |
| Frönsk | 1 | 2 | 1 | 4 | |
| Færeysk | 1 | 1 | |||
| Írsk | 1 | 1 | 2 | ||
| Ítölsk | 1 | 1 | |||
| Kólumbísk | 1 | 1 | |||
| Norsk | 1 | 2 | 3 | ||
| Pólsk | 1 | 1 | |||
| Rússnesk | 5 | 6 | 11 | ||
| Svissnesk | 1 | 1 | |||
| Tékknesk | 3 | 3 | |||
| Þýsk | 2 | 2 | |||
| Alls | 1 | 4 | 18 | 42 | 65 |
Undanfarin ár hef ég gengið smám saman á listann með markvissum hætti. Auðvitað ekki alltaf einfalt, en vilji er allt sem þarf sagði þjóðskáldið góða. Skömmu áður hafði ég uppgötvað hljóðbækur sem voru bylting. Með þeim gat ég slegið tvær flugur í einu höggi: Unnið á bókalistanum og gert eitthvað gagnlegt. Ég setti mér fljótlega reglu: Aldrei hlusta á hljóðbækur nema gera eitthvað annað um leið. Fyrst og fremst hef ég hlustað á gönguferðum, sem gerir þær enn ánægjulegri en ella. Ég má líka hlusta ef ég vinn í garðinum, brýt þvott og tek til. Vigdís hefur þess vegna upplifað stökkbreytingu á mér til hins betra.
Ég á nú þegar allt of mikið af bókum, þannig að ég reyni að fá bækur lánaðar á bókasöfnum eða kaupi þær á Kindle eða öðrum slíkum veitum. Samt hækkar bunkinn við rúmið sífellt. En eigi má sköpum renna.
En þessi listi er með þeim ósköpum gerður að hann lengist sífellt, jafnvel þó að ég gangi samviskusamlega á hann. Öðru hvoru sé ég svo góðar klassískar bækur í bókabúðum að ég stenst ekki freistinguna. Jafnvel þó að ég viti að það er stórhættulegt fyrir mig að koma inn í slíkar verslanir, þar er ég eins og alki í Ríkinu, þá get ég stundum (oft) ekki haldið aftur af mér. Svo sé ég góðar bækur á netinu, bækur sem ég verð hiklaust að bæta við. Ég hef spurt gervigreindarforrit um ábendingar og hver getur efast um visku gervigreindar? Þannig að listinn lengist.
Ég gef bókunum stjörnur sem leiða í ljós að ég er ekki alltaf sammála tillögum vina eða spekinga á Netinu. Langflestar bækur fá samt 4 eða 5 stjörnur.
Þetta verkefni hefur opnað mér sýn á nýja höfunda og sumir eiga margar bækur á listanum.
Stundum er ég spurður hvaða bók sé best og mér verður stirt um stef. „Hvert barnanna þinna finnst þér vænst um?“ svara ég. En samt get ég vel nefnt 12 bækur sem mér finnst sérstaklega góðar:
Einn vinur minn spurði hvaða bókum hann ætti að mæla með fyrir syni sína. Ég bjó til lista með góðum bókum sem ég held að séu gott vegarnesti fyrir ungt fólk. Þær eru flestar ekki mjög langar, sem mér finnst kostur og ætti að höfða sérstaklega til ungs fólks.
Netið er auðvitað fullt að listum af þessu tagi og nýlega sá ég myndband þar sem ég hafði lesið stóran hluta af 50 bestu bókunum, en þó ekki þær þrjár „bestu“. Það var meðvituð ákvörðun. Þessar bækur voru Ulysses eða Ódysseifskviða eftir James Joyce. Ég las Mynd af listamanninum ungum, sem allir segja að sé mun aðgengilegri en Ulysses. Sú bók var með þeim leiðinlegustu sem ég hef lesið undanfarin fimm ár og ég á ekkert erindi í aðra meira „krefjandi“. Ég nenni ekki að lesa Don Kíkóta, sem var í öðru sæti, en kannski les ég hana einhvern tíma. Á toppnum var svo Í leit að týndum tíma eftir Marcel Proust. Hann eyðir 100 blaðsíðum í þessu afar langa verki í að lýsa því hvernig hann sofnar og öðru eins í að vakna aftur. Það er of langt fyrir minn smekk, því sjálfur myndi ég vakna og sofna að minnsta kosti tíu sínnum meðan ég væri að lesa þessa snilld.
Ég er ekki einn um slíka fordóma. Þórbergur Þórðarson hafði mikið á móti Proust og reifst einhvern tíma heiftarlega við Þórð nokkurn, sem ég kann engin deili á. ÞÞ fann þeim sem lásu eða þóttust hafa lesið Proust allt til foráttu, en Halldór Laxness, sem lýsir rimmunni í Sjömeistarasögunni, heldur að Þórbergur hafi aldrei lesið staf eftir þennan ágæta Frakka. Eftir að hinir höfðu rifist lengi kvölds kom Halldór með sitt innlegg í formi ferskeytlu:
Ein er þúst fyrir utan Prúst,
öll í rústir fallin.
Ríður á kústi frjálst og fúst
feiti, bústni karlinn.
Það sem eftir lifði kvölds fór í að skýra spekina í þessari stöku.
Nú fyrr á árinu urðu þau tíðindi að ég var búinn að lesa fleiri en 100 bækur af þessum ágæta lista. Það gerðist hægt og hljótt og ég varð ekki var við það fyrr en löngu seinna. Enda eru margar bækur ólesnar enn.
Af þessu tilefni ætla ég að birta listann rétt einu sinni, eins og hann er núna.
| Merkilegar útlendar bækur sem ég verð að lesa | ||||
| Lesin | ||||
| Little Women | Alcott, Louisa May | **** | ||
| Hroki og hleypidómar | Austin | **** | ||
| Persuation | Austin | *** | ||
| Beta frænka | Balzac | **** | ||
| Goriot gamli | Balzac | ***** | ||
| Gestaboð Babettu | Blixen, Karen | **** | ||
| Syv fantastiske fortællingar | Blixen, Karen | ***** | ||
| Tídægra | Bocaccio | * | ||
| Agnes Grey | Brontë Anne | *** | ||
| Jane Eyre | Brontë Charlotte | ***** | ||
| Fýkur yfir hæðir | Brontë Emily | ***** | ||
| Meistarinn og Margaríta | Bulgakov | ***** | ||
| Leynigarðurinn | Burnett, Frances Hodgson | **** | ||
| Tarzan of the Apes | Burroughs, Edgar Rice | **** | ||
| Útlendingurinn | Camus | ***** | ||
| Lísa í Undralandi | Carrol | **** | ||
| My Ántónia (Hún Antonia mín) | Cather, Willa | *** | ||
| Heart of Darkness | Conrad, Joseph | ***+ | ||
| The Point of Honor | Conrad, Joseph | **** | ||
| Barnaby Rudge | Dickens | **** | ||
| Bleak House | Dickens | ***** | ||
| Glæstar vonir | Dickens | ***** | ||
| Jólasaga | Dickens | *** | ||
| Little Dorrit | Dickens | **** | ||
| Nicolas Nickelby | Dickens | **** | ||
| Ólíver Twist | Dickens | **** | ||
| Our Mutual Friend | Dickens | **** | ||
| Saga tveggja borga | Dickens | *** | ||
| A Year of Magical Thinking | Didion, Joan | **** | ||
| Barndommens gade | Ditlevsen, Tove | **** | ||
| Gift | Ditlevsen, Tove | ***** | ||
| Fávitinn | Dostojevskí | ***** | ||
| Fjárhættuspilarinn | Dostojevskí | **** | ||
| Glæpur og refsing | Dostojevskí | ***** | ||
| Karamazov bræðurnir | Dostojevskí | ***** | ||
| Middlemarch | Eliot, George (Mary Anne Evans) | **** | ||
| Sound and the Fury | Faulkner | Byrjað á | * | |
| The History of Tom Jones, a Foundling | Fielding, Henry | **** | ||
| Hinn mikli Gatsby | Fitzgerald | **** | ||
| Frú Bovary | Flaubert | *** | ||
| A Room With a View | Forster | **** | ||
| Howard’s End | Forster | **** | ||
| Homo faber | Frisch, Max | ***** | ||
| Raunir Werters unga | Goethe | *** | ||
| Flugnahöfðinginn (Höfuðpaurinn) | Golding | ***** | ||
| Blikktromman | Günter Grass | *** | ||
| Gróður jarðar | Hamsun | ***** | ||
| Pan | Hamsun | **** | ||
| Sultur | Hamsun | **** | ||
| Viktoría | Hamsun | ***** | ||
| Tess of d’Ubervilles | Hardy, Thomas | ***** | ||
| To Kill a Mockingbird | Harper Lee | ***** | ||
| Góði dátinn Sveijk | Hašek | ***** | ||
| The Scarlat Letter | Hawthorn, Nathaniel | ***** | ||
| Glataðir snillingar | Heinesen, William | ***** | ||
| Catch-22 | Heller | **** | ||
| Gamli maðurinn og hafið | Hemingway | ***** | ||
| Hverjum klukkan glymur | Hemingway | ** | ||
| Vopnin kvödd | Hemingway | **** | ||
| Steppenwolf | Hesse | ** | ||
| Ódyseifskviða | Hómer | **** | ||
| Brave New World | Huxley | *** | ||
| The Turn of the Screw | James, Henry | ** | ||
| Fall konungs | Jensen, Johannes | ** | ||
| A Portrait of the Artist as a Young Man | Joyce | ** | ||
| Hamskiptin | Kafka | ***** | ||
| Réttarhaldið | Kafka | **** | ||
| On the Road | Kerouac | *** | ||
| Being There | Kosinki | **** | ||
| Hlébarðinn | Giuseppe di Lampedusa | **** | ||
| Óbyggðirnar kalla | London, Jack | **** | ||
| Búddenbrooks | Mann | **** | ||
| Dauðinn í Feneyjum | Mann | *** | ||
| 100 ára einsemd | Marques, Gabriel García | **** | ||
| Tunglið og tíeyringurinn | Maugham | ***** | ||
| Móðirin | Gorki, Maxim | Ólesin | ||
| Bartleby, the Scrivener | Melville | **** | ||
| Moby Dick | Melville | *** | ||
| Anna í Grænuhlíð | Montgomery, Lucy Maud | **** | ||
| Lolita | Nabokov | *** | ||
| Ditta mannsbarn | Nexö, Martin Andersen | **** | ||
| 1984 | Orwell | *** | ||
| Dýrabær | Orwell | ***** | ||
| Sívago læknir | Pasternak | **** | ||
| The Bell Jar | Plath | **** | ||
| Lykke Per | Pontoppidan, Henrik | **** | ||
| Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum | Remarque, Erich Maria | ***** | ||
| Litli prinsinn | Saint-Exupéry, Antoine de | ***+ | ||
| Bjargvætturinn í grasinu | Salinger | **** | ||
| Frankenstein | Shelly | **** | ||
| Lygn streymir Don | Sjokolov | ***+ | ||
| Dagur í lífi Ívans Denísovítsj | Solzhenítsyn | **** | ||
| Mýs og menn | Steinbeck | **** | ||
| Tortilla Flat/Kátir voru karlar | Steinbeck | ***** | ||
| Þrúgur reiðinnar | Steinbeck | **** | ||
| Ægisgata | Steinbeck | ***** | ||
| The Secret History | Donna Tartt | **** | ||
| Vanity Fair | Thakeray, William Makepeace | **** | ||
| Anna Karenína | Tolstoy | ***** | ||
| Stríð og friður | Tolstoy | **** | ||
| Feður og synir | Túrgenjev, Ívan | ****+ | ||
| Stikilsberja-Finnur | Twain | **** | ||
| Kristín Lafransdóttir | Undset, Sigrid | Fyrsta bindi lokið | ||
| Umhverfis jörðina á 80 dögum | Verne, Jules | *** | ||
| L’ecume des jours | Vian, Boris | *** | ||
| Birtingur | Voltaire | **** | ||
| The Enchanted April | Von Arnim, Elizabeth | **** | ||
| Slaughterhouse five | Vonnegut, Kurt | **** | ||
| A handful of Dust/Handfylli moldar | Waugh, Evelyn | **** | ||
| Myndin af Dorian Gray | Wilde | ***** | ||
| Ethan Frome | Wharton, Edith | ***** | ||
| Frú Dalloway | Woolf | ****- | ||
| To the Lighthouse | Woolf | ** | ||
| Germinal | Zola, Emil | Byrjað á | ||
| Manntafl | Zweig | ***** | ||
| Veröld sem var | Zweig | **** | ||
| Notre Dame de Paris | Hugo, Victor | ***** | ||
| Love in a Cold Climate | Mitford, Nancy | *** | ||
| Óperudraugurinn | Leroux, Gaston | *** | ||
| The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner | Hogg, James | ***+ | ||
| Pétur Pan | Barre, J.M. | *** | ||
| En dag i oktober | Sigurd Hoel | **** | ||
| Ólesin | Family Lexicon | Ginzburg, Natalia | ||
| Ólesin | Den allvarsamma leken | Söderberg, Hjalmar | ||
| Ólesin | The Red and the Blue | Stendahl | ||
| Ólesin | Berlin, Alexanderplatz | Döblin, Alfred | ||
| Ólesin | Mephisto | Mann, Klaus | ||
| Ólesin | Professor Unrat | Mann, Heinrich | ||
| Ólesin | Töfrafjallið | Mann, Thomas | ||
| Ólesin | Kleiner Mann – was nun? | Fallada, Hans | ||
Fyrir þá sem hrýs hugur við svo stóru verkefni birti ég hvatningu Hómers í þýðingu Sveinbjörns Egilssonar:
En með því eigi
álengdar mun
verða vant þér
vits né hreysti . . .
Þá er meiri von
að munir þú
áleiðis koma
ætlan þinni.
Sem sé: Með einbeitingu og einbeittum vilja er von til þess að ná árangri. En enginn kemst á leiðarenda vegna þess að alltaf uppgötvar maður fleiri og fleiri góðar bækur.
Heimasíða Benedikts Jóhannessonar 