Eiríkur Jónsson, Andrými, Kviksögur

Eiríkur Jónsson læknir gaf út fyrir jólin bók með hundrað smásögum. Sannkallaðar smásögur, því hver þeirra er aðeins ein blaðsíða í bókinni og sumar jafnvel enn styttri.

Sögurnar eru skemmtilegar og flestar þeirra, ef ekki allar, sagðar í fyrstu persónu. Sú fyrsta persóna minnir mig á Ferdínand; birtist í ýmsum hlutverkum og lendir í alls kyns aðstæðum. Sögurnar eru kímilegar, kaldhæðnislegar, vel skrifaðar og vel stílaðar. Oft er söguhetjan læknir, rétt eins og höfundurinn sjálfur, en ekki nærri alltaf heldur er hann líka ýmiss konar iðnaðarmaður eða háskólaborgari – og í að minnsta kosti einni sögu er hann meira að segja kona.

Nánast allar sögurnar enda með skemmtilegum hnykk sem gaman er að velta fyrir sér. Neðst á hverri blaðsíðu er líka spakmæli sem á með einhverjum hætti að tengjast sögunni. Ég verð þó að játa að þótt ég hafi verið hrifinn af sögunum átti ég stundum erfitt með að tengja spekina við frásögnina sjálfa.b

Bókin var tilnefnd til íslensku bókmenntaverðlaunanna sem er maklegt, því Eiríkur á greinilega létt með að skrifa fallegt mál.

Það vill svo til að ég kannast við Eirík, hann er þvagfæraskurðlæknir og ég hef farið til hans í 20 ár í árlegt eftirlit. Ekki vegna þess að ég hafi kennt mér meins heldur sagði félagi minn mér að þetta ættu karlar yfir fimmtugt að gera – og ég geri alltaf eins og mér er sagt. Ég hafði ekki hugmynd um að hann væri rithöfundur, en hafði svo sem aldrei leitt að því hugann.

Í bókinni hefur Eiríkur hitt á knappt form sem greinilega hentar honum vel. Þetta varð til þess að ég ákvað að reyna sjálfan mig við þessa gerð af smásögum.

Þessar ósönnu sögur skrifaði ég, en þær eru undir áhrifum af sögum Eiríks.

Yfirleitt er flagð undir fögru skinni

Ég bý í húsi í virðulegu hverfi, hef búið þar lengi og kann vel við mig. Fáir hefðu trúað því um mig, því ég telst örugglega til svokallaðra betri borgara, en ég hef sérstaklega gaman að því að lesa dálka í tímaritum um sérstæð sakamál. Þar er oftast sagt frá óhugnanlegum glæpum sem mér verður hálfómótt við að lesa, en samt þarf ég alltaf nýjan skammt. Ég hef tekið eftir einu sem er sameiginlegt með illmennunum. Þeir sem þekktu þá vel voru sammála um að engum hefði getað dottið neitt misjafnt í hug um.

Þegar þeir eru handteknir er oft rætt við nágrannana sem alltaf segja um gerandann: „Maður tók varla eftir honum. Hann sagði aldrei neitt.“ Eða: „Nei, hann var svo einstaklega geðugur maður. Hann heilsaði alltaf glaðlega á hverjum degi. Síðasti maður sem manni gæti dottið í hug að væri fjöldamorðingi.“

Mér varð allt í einu hugsað til manns sem býr í kjallara í húsinu á ská á móti. Ég sé hann stundum þegar ég fer út að viðra hundinn, geng framhjá og kinka til hans kolli, en hann þykist ekki einu sinni taka eftir mér. Ef ég býð góðan daginn tekur hann aldrei undir kveðjuna.

Mér hefur staðið stuggur af þessum manni. Ég fór að velta því fyrir mér hvort hann væri ekki einmitt þögli nágranninn sem ástæða væri til að hafa áhyggjur af.

Svo gerðist það í morgun, þegar ég var á leið til baka með hundinn, að nágranninn gekk samtímis út í bílinn sinn. Ég bauð honum að venju góðan daginn. Nú tók hann glaðlega undir kveðju mína.

Þetta varð til þess að í kvöld finnst mér sérstök ástæða til að ganga úr skugga um að allar útidyr séu læstar. Ég hef meira að segja læst dyrunum að herberginu mínu, en hef samt andvara á mér.

Biskup á glapstigum

Ég hef í mörg ár farið til læknis. Ekki vegna þess að eitthvað sé að mér, heldur vegna þess að ég vil láta hann ganga úr skugga um að ég sé í lagi. Þetta er vingjarnlegur maður sem ég þekkti ekkert áður en ég fór að fara til hans, en þar sem ég hef komið til hans árlega erum við orðnir ágætir kunningjar. Ég komst að því að hann hefur áhuga á franskri menningu, skák og stundum ræðir hann við mig um drauma sína.

Mér fannst sérstaklega áhugavert að ræða við hann um skák, þar sem ég er vel liðtækur skákmaður. Við ræðum einkum um Fischer, sem læknirinn hafði kynnst einhvern tíma eftir að sá sérvitringur flutti hingað til lands. Fischer hafði litla trú á læknum, en einhvern veginn hafði minn maður náð að vinna traust skáksnillingsins.

Þetta hefur orðið til þess að við ræðum oft stöðu mála í skákheiminum, hvort nokkur núlifandi skákmaður hefði staðið Fisher á sporði þegar hann var á toppnum. Við erum sammála um að það séu helst Kasparov og Magnús Carlsen sem hefðu haft roð við honum.

Mér datt í hug í fyrra þegar ég kom að taka með mér skákþraut og leggja fyrir hann. Hún er ekki sérstaklega erfið, en lausnin svolítið smellin, leynir á sér. Hann horfði á stöðuna íhugull og sagði svo: „Ég sé nú ekki lausnina strax. Má ég ekki geyma hana hjá mér?“ Auðvitað var það sjálfsagt.

Í morgun fór ég aftur til hans og eins og venjulega ræddum við um drauma, skák og Frakkland. Í lokin tók ég eftir því að skákþrautin, sem ég var reyndar búinn að gleyma, lá á skrifborðinu við hliðina á tölvunni hans. Ég sagði: „Ég sé að þú ert enn með þrautina í sjónmáli. Varstu búinn að finna lausnina?“ Hann varð dálítið einkennilegur á svip, en sagði svo: „Nei, ég verð að játa að ég fann hana ekki.“

Það var eitthvað við raddblæinn sem varð til þess að smá púki vaknaði í mér, og ég sagði: „Jú, þetta leysist einfaldlega með því að færa biskupinn frá G2 yfir á E7. Þá sérðu að það eru aðeins tveir möguleikar: Annaðhvort verður svartur mát í næsta leik eða tapar drottningunni.“

„Já,“ sagði hann, eins og augu hans hefðu skyndilega opnast. „Þegar þú segir það – auðvitað.“

En biskup getur ekki farið frá G2 yfir á E7. Og það var reyndar enginn biskup á myndinni sem fylgdi þrautinni. Ég áttaði mig á því að hann kann alls ekki mannganginn.